آیا قانون جدید مهریه را به 14 سکه محدود کرده است؟

14 سکه؛ آیا این عدد قرار است سرنوشت مهریه در ایران را تغییر دهد؟ پشت خبرهای جنجالی قانون جدید مهریه چه واقعیتی پنهان است و آیا زنان دیگر نمی توانند مهریه ای بیشتر از این مقدار داشته باشند؟

آیا قانون جدید مهریه را به 14 سکه محدود کرده است؟

در ماه های اخیر، موضوع تغییر قوانین مهریه و مطرح شدن عدد 14 سکه، توجه بسیاری از زوج ها و خانواده ها را به خود جلب کرده است. انتشار خبرهایی درباره طرح اصلاح قانون مهریه باعث شده این سوال برای بسیاری از افراد مطرح شود که آیا از این پس مهریه زنان فقط تا 14 سکه قابل تعیین یا مطالبه خواهد بود؟ آیا مهریه های بالاتر از این میزان اعتبار قانونی خود را از دست می دهند؟ و اگر زنی در زمان ازدواج مهریه ای بیشتر از 14 سکه تعیین کرده باشد، برای دریافت آن با چه محدودیت هایی روبه رو خواهد شد؟
برای پاسخ به این پرسش ها باید میان میزان مهریه، حق قانونی زن نسبت به مهریه و ضمانت اجرای وصول آن تفاوت قائل شد. این مفاهیم از نظر حقوقی یکسان نیستند و اشتباه گرفتن آن ها می تواند برداشت نادرستی از تغییرات قانونی ایجاد کند.
نکته مهم این است که مطرح شدن عدد 14 سکه در طرح اصلاح قانون مهریه، به معنای تعیین سقف قطعی برای میزان مهریه یا بی اعتبارشدن مهریه های بیشتر از این مقدار نیست. این موضوع بیشتر به نحوه اجرای مهریه و ضمانت اجراهای قانونی مربوط می شود و باید وضعیت آن را با توجه به مراحل تصویب و ایرادات مطرح شده بررسی کرد.
در این مقاله، ابتدا مفهوم مهریه و مقررات قانونی مربوط به آن را توضیح می دهیم و سپس به صورت دقیق بررسی می کنیم که طرح 14 سکه چه تغییری را دنبال می کند، آیا به قانون لازم الاجرا تبدیل شده است و در صورت نهایی شدن آن، چه تأثیری بر حقوق زنان و مردان خواهد داشت.

مهریه چیست و چرا به زن تعلق می گیرد؟

مهریه یا صداق، مالی است که در پی عقد ازدواج به مالکیت زن درمی آید و مرد متعهد به پرداخت آن می شود. این حق مالی از آثار قانونی عقد نکاح است و زن می تواند مطابق شرایط قانونی، آن را از همسر خود مطالبه کند.
در حقوق ایران، مهریه جایگاه مشخصی در قانون مدنی دارد. مطابق ماده 1082 قانون مدنی، به محض وقوع عقد نکاح، زن مالک مهریه می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن انجام دهد؛ مگر اینکه برای پرداخت آن، شرایط یا زمان مشخصی در نظر گرفته شده باشد.
بنابراین، برخلاف تصور برخی افراد، مالکیت زن بر مهریه لزوماً به زمان طلاق یا پایان زندگی مشترک وابسته نیست. زن از زمان جاری شدن عقد، صاحب این حق مالی می شود و می تواند در صورت فراهم بودن شرایط قانونی، آن را مطالبه کند.
چرا مهریه به زن تعلق می گیرد؟
مهریه در نظام حقوقی ایران یکی از حقوق مالی زن در عقد ازدواج است. این حق با توافق زوجین شکل می گیرد و قانون نیز مالکیت آن را برای زن به رسمیت شناخته است. مهریه را نباید صرفاً هدیه ای اختیاری از طرف مرد دانست؛ زیرا پس از تعیین و انعقاد عقد، تعهدی قانونی برای زوج ایجاد می شود.
البته باید توجه داشت که مهریه با نفقه و سایر حقوق مالی زن تفاوت دارد. نفقه، در صورت وجود شرایط قانونی، برای تأمین نیازهای متعارف زندگی پرداخت می شود؛ اما مهریه دینی است که بر عهده مرد قرار می گیرد و مالکیت آن از زمان عقد برای زن ایجاد می شود.
آیا زن برای مالک شدن مهریه باید زندگی مشترک را آغاز کرده باشد؟
خیر. مطابق ماده 1082 قانون مدنی، مالکیت زن بر مهریه با وقوع عقد ایجاد می شود و آغاز زندگی مشترک شرط ایجاد این مالکیت نیست. با این حال، در صورتی که طلاق پیش از نزدیکی واقع شود، مطابق ماده 1092 قانون مدنی، زن اصولاً مستحق نصف مهریه خواهد بود؛ مگر اینکه شوهر بیش از آن را پرداخت کرده باشد.
در نتیجه، مهریه از حقوق مالی مستقل زن در ازدواج محسوب می شود و قانون، اصل مالکیت او بر این حق را از زمان عقد به رسمیت شناخته است.

میزان مهریه چقدر است و آیا سقف قانونی دارد؟

یکی از پرسش های مهم درباره مهریه این است که زوجین تا چه اندازه می توانند برای آن مبلغ یا تعداد سکه تعیین کنند و آیا قانون برای میزان مهریه سقف مشخصی در نظر گرفته است؟
مطابق ماده 1080 قانون مدنی، تعیین مقدار مهریه به توافق زن و مرد بستگی دارد. بنابراین، اصل بر این است که زوجین با رضایت یکدیگر میزان مهریه را مشخص کنند و قانون مدنی عدد ثابتی را به عنوان حداکثر مهریه تعیین نکرده است.
البته این آزادی در تعیین مهریه به معنای بی نیازی از رعایت شرایط قانونی نیست. مطابق ماده 1078 قانون مدنی، هر چیزی که مالیت داشته باشد و قابل تملک باشد، می تواند به عنوان مهریه قرار بگیرد. همچنین بر اساس ماده 1079، مهریه باید بین طرفین تا اندازه ای معلوم باشد که جهل به آن برطرف شود.
برای مثال، تعیین تعداد مشخصی سکه طلا، مبلغ معین وجه نقد، ملک مشخص یا مال دیگری که شرایط قانونی را داشته باشد، می تواند موضوع مهریه قرار بگیرد.
آیا تعیین مهریه بیشتر از 110 سکه ممنوع است؟
خیر. یکی از برداشت های اشتباه درباره قوانین مهریه این است که تصور می شود قانون، تعیین مهریه بیشتر از 110 سکه را ممنوع کرده است. در حالی که ماده 22 قانون حمایت خانواده مصوب 1391 چنین ممنوعیتی ایجاد نکرده است.
این ماده درباره ضمانت اجرای وصول مهریه و نحوه اعمال مقررات مربوط به محکومیت های مالی صحبت می کند. به بیان ساده، عدد 110 سکه در این ماده به معنای سقف اعتبار مهریه نیست؛ بلکه در تعیین نحوه اعمال برخی ضمانت اجراهای قانونی اهمیت دارد.
بنابراین، زوجین می توانند با رعایت شرایط قانونی، مهریه ای بیشتر از 110 سکه نیز تعیین کنند. آنچه اهمیت دارد این است که نحوه وصول و اجرای مهریه، تابع مقررات قانونی مربوط به توانایی مالی زوج و شیوه های اجرای محکومیت های مالی خواهد بود.
تفاوت سقف تعیین مهریه با ضمانت اجرای آن
برای درک بهتر موضوع باید میان دو مفهوم تفاوت قائل شد:

سقف تعیین مهریه: یعنی قانون حداکثر میزان مهریه ای را که زوجین می توانند توافق کنند مشخص کرده باشد.

ضمانت اجرای وصول مهریه: یعنی قانون تعیین کند زن برای دریافت مهریه از چه روش هایی می تواند استفاده کند و در چه شرایطی امکان اعمال ضمانت اجراهایی مانند بازداشت وجود دارد.

محدودیت در یک نوع ضمانت اجرا لزوماً به معنای از بین رفتن اصل طلب یا بی اعتبارشدن مهریه نیست. همین تفاوت، یکی از مهم ترین نکاتی است که هنگام بررسی طرح 14 سکه باید به آن توجه کرد.

چه چیزهایی می توانند به عنوان مهریه تعیین شوند؟

مهریه لزوماً نباید سکه طلا یا وجه نقد باشد. قانون مدنی ایران این امکان را فراهم کرده است که زوجین با توافق یکدیگر، اموال و حقوق مالی مختلفی را به عنوان مهریه تعیین کنند؛ البته موضوع انتخاب شده باید شرایط قانونی لازم را داشته باشد.
مطابق ماده 1078 قانون مدنی، هر چیزی که مالیت داشته باشد و قابل تملک باشد، می تواند مهریه قرار بگیرد. همچنین بر اساس ماده 1079 قانون مدنی، مهریه باید برای طرفین معلوم باشد؛ بنابراین، موضوع مهریه نباید به شکلی مبهم تعیین شود که امکان تشخیص آن وجود نداشته باشد.
1. سکه طلا
یکی از رایج ترین انواع مهریه در ایران، سکه طلا است. زوجین می توانند تعداد مشخصی سکه، مانند 14، 50، 100 یا تعداد بیشتری را به عنوان مهریه تعیین کنند. نوع سکه نیز بهتر است به صورت دقیق در سند ازدواج مشخص شود تا در زمان مطالبه اختلافی درباره موضوع تعهد ایجاد نشود.
2. وجه نقد
مبلغ مشخصی پول نیز می تواند مهریه قرار بگیرد. در صورتی که مهریه به صورت وجه نقد تعیین شود، قواعد قانونی مربوط به محاسبه و پرداخت آن، از جمله مقررات ماده 1082 قانون مدنی و تبصره آن درباره شاخص قیمت سالانه، با توجه به شرایط پرونده قابل اعمال خواهد بود.
3. ملک و اموال غیرمنقول
آپارتمان، زمین یا سایر املاک مشخص نیز در صورت برخورداری از شرایط قانونی می توانند موضوع مهریه باشند. برای جلوگیری از اختلاف، لازم است مشخصات ملک به اندازه کافی روشن باشد؛ مانند پلاک ثبتی، نشانی یا سایر اطلاعاتی که آن را از املاک دیگر متمایز کند.
4. خودرو و سایر اموال منقول
خودرو، طلا، جواهرات، وسایل ارزشمند و دیگر اموال منقول نیز می توانند با توافق زوجین به عنوان مهریه تعیین شوند. در این موارد، بهتر است مشخصات دقیق مال، مانند مدل، شماره شناسایی یا ویژگی های اختصاصی آن در سند مربوط درج شود.
5. حقوق مالی و منافع
در صورتی که یک حق یا منفعت دارای ارزش مالی و قابلیت انتقال یا تملک قانونی باشد، ممکن است با رعایت شرایط مربوط موضوع مهریه قرار بگیرد. برای مثال، حق انتفاع یا منفعت یک مال در صورتی که شرایط قانونی آن فراهم باشد، می تواند مورد توافق قرار گیرد.
6. آموزش یا انجام یک عمل مشخص
در برخی موارد، زوجین می توانند انجام یک عمل معین و دارای منفعت عقلایی و مشروع را به عنوان مهریه در نظر بگیرند؛ مانند آموزش یک مهارت مشخص. در این حالت، موضوع تعهد باید روشن، قابل انجام و از نظر قانونی مشروع باشد.
شرایط مهم برای انتخاب مهریه
برای اینکه یک مال یا حق بتواند موضوع مهریه قرار بگیرد، باید شرایط قانونی آن بررسی شود. مهم ترین این شرایط عبارت اند از:

دارای ارزش مالی و قابلیت تملک باشد.

موضوع آن برای طرفین معلوم و قابل تشخیص باشد.

از نظر قانونی و شرعی مشروع باشد.

در صورت تعیین انجام یک عمل، آن عمل امکان پذیر و مشروع باشد.

در نتیجه، مهریه محدود به سکه نیست و زوجین می توانند با رعایت مقررات قانون مدنی، موضوعات مالی دیگری را نیز برای آن انتخاب کنند.

آیا قانون جدید مهریه را به 14 سکه محدود کرده است؟ بررسی کامل طرح و آثار حقوقی آن

یکی از مهم ترین موضوعاتی که در ماه های اخیر درباره مهریه مطرح شده، پیشنهاد محدودکردن ضمانت اجرای قانونی وصول مهریه به 14 سکه است. انتشار این خبر باعث شده برخی افراد تصور کنند که قانون جدید، مهریه زنان را به 14 سکه کاهش داده یا دریافت مهریه بیشتر از این مقدار را غیرممکن کرده است؛ در حالی که چنین برداشتی دقیق نیست.
برای درک درست موضوع، باید ابتدا مشخص شود مجلس چه پیشنهادی را تصویب کرده، این پیشنهاد چه تفاوتی با قانون فعلی دارد و چرا شورای نگهبان به آن ایراد گرفته است.

5-1. ماجرای طرح 14 سکه از کجا شروع شد؟

در اول شهریور 1405، مجلس شورای اسلامی طرحی با عنوان «اصلاح موادی از قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی و قانون مدنی» را تصویب کرد. این طرح فقط درباره مهریه نبود و موضوعاتی مانند نحوه اجرای محکومیت های مالی، نظارت الکترونیکی بر برخی محکومان مالی و شناسایی اموال بدهکاران را نیز در بر می گرفت.
یکی از موضوعات مهم این مصوبه، تغییر مقررات مربوط به ضمانت اجرای وصول مهریه و مطرح شدن عدد 14 سکه بود. هدف این بخش از پیشنهاد، تغییر نحوه برخورد قانونی با بدهکارانی بود که از پرداخت مهریه خودداری می کنند.
بنابراین، عدد 14 سکه در این طرح به موضوع اجرای مهریه و ضمانت اجراهای آن ارتباط داشت، نه اینکه اصل توافق زوجین درباره میزان مهریه را از بین ببرد.

5-2. آیا 14 سکه سقف قانونی تعیین مهریه است؟

خیر. باید میان تعیین مهریه و نحوه وصول آن تفاوت قائل شد.
مطابق ماده 1080 قانون مدنی، تعیین مقدار مهریه به توافق طرفین بستگی دارد. همچنین ماده 1082 همین قانون مقرر می کند که زن به محض وقوع عقد مالک مهریه می شود.
بنابراین، اگر زن و مرد هنگام ازدواج بر تعیین 100، 200 یا حتی 500 سکه توافق کنند، صرف مطرح شدن طرح 14 سکه باعث نمی شود مهریه مازاد بر این مقدار باطل شود یا مالکیت زن نسبت به آن از بین برود.
موضوع اصلی این است که اگر زوج از پرداخت مهریه خودداری کند، زن برای وصول طلب خود از چه ضمانت اجراهایی می تواند استفاده کند و آیا امکان اعمال ضمانت اجرای حبس یا سایر محدودیت های قانونی وجود خواهد داشت.
در نتیجه، 14 سکه به معنای سقف قطعی و نهایی میزان مهریه نیست؛ بحث اصلی درباره محدوده ضمانت اجرای قانونی وصول آن است.

5-3. تفاوت قانون فعلی با پیشنهاد 14 سکه چیست؟

برای فهم بهتر تغییرات، باید به ماده 22 قانون حمایت خانواده مصوب 1391 توجه کرد.
بر اساس این ماده، اگر مهریه تا 110 سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی خواهد بود. درباره مازاد بر 110 سکه نیز ملائت و توانایی مالی زوج ملاک پرداخت قرار می گیرد.
به زبان ساده، قانون فعلی برای عدد 110 سکه در زمینه اجرای مهریه جایگاه ویژه ای در نظر گرفته است؛ اما این عدد به معنای ممنوعیت تعیین مهریه بیشتر از آن نیست.
در مقابل، مصوبه مجلس در شهریور 1405 در پی تغییر این سازوکار و مطرح کردن عدد 14 سکه برای محدوده ضمانت اجرای ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی بود.
بنابراین، تفاوت اصلی این دو مقرره در نحوه اعمال ضمانت اجرای قانونی است، نه در اصل اعتبار مهریه ای که زوجین توافق کرده اند.

5-4. اگر مهریه زنی 100 یا 200 سکه باشد، چه اتفاقی می افتد؟

فرض کنیم مهریه زنی هنگام ازدواج 200 سکه تمام بهار آزادی تعیین شده است. پس از مدتی، زن تصمیم می گیرد مهریه خود را مطالبه کند.
در این شرایط، اصل طلب او همان 200 سکه است و صرف مطرح شدن طرح 14 سکه، این میزان را به 14 سکه کاهش نمی دهد.
اما مسئله مهم، نحوه اجرای حکم و امکان استفاده از ضمانت اجراهای قانونی است. برای مثال، اگر زوج از پرداخت مهریه خودداری کند، زن می تواند با رعایت مقررات قانونی، از طریق اجرای ثبت یا دادگاه برای شناسایی و توقیف اموال قابل توقیف او اقدام کند.
اگر اموال کافی برای پرداخت وجود نداشته باشد، موضوع اعسار، توانایی مالی زوج و شرایط قانونی اجرای محکومیت مالی اهمیت پیدا می کند.
بنابراین، در مهریه 200 سکه ای باید میان اصل حق زن نسبت به تمام مهریه و شرایط قانونی وصول آن تفکیک قائل شد.

5-5. چرا موضوع توانایی مالی مرد در این طرح اهمیت دارد؟

یکی از مسائل مهم در پرونده های مهریه، تفاوت میان مردی است که توانایی پرداخت دارد اما از پرداخت خودداری می کند و مردی که واقعاً توانایی مالی برای پرداخت بدهی خود ندارد.
از نظر حقوقی، این دو وضعیت یکسان نیستند.

ممکن است مردی دارایی کافی برای پرداخت مهریه داشته باشد، اما عمداً از پرداخت آن خودداری کند. در مقابل، ممکن است مرد دیگری به دلیل نداشتن دارایی کافی، درآمد محدود یا شرایط اقتصادی نامناسب واقعاً قادر به پرداخت مهریه نباشد.
قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی برای رسیدگی به وضعیت اعسار و توانایی مالی بدهکار مقرراتی در نظر گرفته است. مطابق ماده 3 این قانون نیز بازداشت محکوم علیه شرایط قانونی خاص خود را دارد و صرف وجود بدهی، به تنهایی به معنای بازداشت قطعی نیست.
ایراد مهمی که در بررسی مصوبه 14 سکه مطرح شد نیز به همین موضوع مربوط بود: آیا می توان بدون توجه کافی به توانایی واقعی بدهکار، یک عدد ثابت را ملاک اعمال یا عدم اعمال ضمانت اجرای قانونی قرار داد؟

5-6. چرا شورای نگهبان به محدودیت 14 سکه ایراد گرفت؟

شورای نگهبان پس از بررسی مصوبه مجلس، در 31 شهریور 1405 ایراداتی را نسبت به آن اعلام کرد. یکی از ایرادات اصلی شورا به محدودکردن ضمانت اجرای ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی به 14 سکه مربوط بود.
بر اساس توضیحات هادی طحان نظیف، سخنگوی شورای نگهبان، ملاک اصلی در این زمینه باید توانایی یا ناتوانی مالی بدهکار باشد؛ زیرا ممکن است شخصی توانایی پرداخت بدهی خود را داشته باشد، اما از پرداخت آن خودداری کند. در مقابل، ممکن است فردی واقعاً معسر باشد و امکان پرداخت بدهی را نداشته باشد.
از نگاه شورای نگهبان، تعیین یک عدد ثابت نباید جایگزین بررسی وضعیت مالی واقعی بدهکار شود. به همین دلیل، محدودکردن شمول ماده 3 به 14 سکه با ایراد شرعی مواجه شد.
این ایراد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می دهد موضوع صرفاً تغییر یک عدد از 110 به 14 نیست، بلکه مسئله اصلی، نحوه تشخیص توانایی مالی و تعیین ضمانت اجرای متناسب با وضعیت بدهکار است.

5-7. آیا مرد بابت مهریه بیشتر از 14 سکه دیگر بازداشت نمی شود؟

در حال حاضر نمی توان چنین نتیجه ای گرفت؛ زیرا طرح 14 سکه هنوز به قانون لازم الاجرا تبدیل نشده است.
از سوی دیگر، حتی در بررسی پیشنهاد مجلس نیز باید میان اصل بدهی، توانایی پرداخت و شرایط قانونی بازداشت تفاوت قائل شد.
در قانون فعلی، ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی امکان اعمال ضمانت اجرای حبس را با رعایت شرایط قانونی پیش بینی کرده است. با این حال، اگر بدهکار مطابق مقررات قانونی اعسار خود را اثبات کند، موضوع می تواند به شکل دیگری، از جمله تقسیط بدهی، پیگیری شود.
پس نمی توان گفت هر مردی که مهریه همسرش بیشتر از 14 سکه باشد، قطعاً بازداشت می شود یا برعکس، هیچ گاه امکان بازداشت او وجود ندارد. وضعیت مالی زوج، نحوه رسیدگی قضایی و مقررات لازم الاجرا در زمان رسیدگی تعیین کننده هستند.

5-8. آیا طرح 14 سکه تصویب نهایی شده و اکنون اجرا می شود؟

خیر. تا تاریخ 11 آبان 1405، این طرح هنوز به قانون لازم الاجرا تبدیل نشده است.
پس از تصویب مصوبه در مجلس، شورای نگهبان ایراداتی را نسبت به آن مطرح کرد و هیئت عالی نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز بخش هایی از مصوبه را مغایر سیاست های کلی نظام دانست.
در ادامه، موضوع برای بررسی و اصلاح به مجلس بازگشت. محمد سرگزی، رئیس کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس، در 10 آبان 1405 اعلام کرد کمیته ای در این کمیسیون برای بررسی ایرادات شورای نگهبان و هیئت عالی نظارت تشکیل شده است. به گفته او، قرار است پیشنهادهای اصلاحی کمیته پس از بررسی، به کمیسیون و سپس برای تصمیم گیری به صحن علنی مجلس ارائه شود.
بنابراین، تا زمانی که ایرادات برطرف نشود و مراحل قانونی تصویب نهایی و ابلاغ طی نشود، نمی توان مقررات پیشنهادی 14 سکه را به عنوان قانون لازم الاجرا معرفی کرد. در حال حاضر، مقررات قبلی مهریه همچنان ملاک عمل هستند.

5-9. آیا طرح 14 سکه حق زن برای مطالبه مهریه را از بین می برد؟

خیر. حتی اگر در آینده مقررات مربوط به ضمانت اجرای مهریه تغییر کند، باید میان حق مالی زن و روش های قانونی وصول آن تفاوت قائل شد.
حق زن نسبت به مهریه ای که در عقد ازدواج تعیین شده، بر اساس ماده 1082 قانون مدنی ایجاد می شود. تغییر در شیوه اجرای محکومیت های مالی به خودی خود به معنای از بین رفتن اصل این حق نیست.
برای مثال، اگر مهریه زنی 300 سکه باشد، او صرفاً به دلیل مطرح شدن عدد 14 سکه، مالکیت خود را نسبت به 286 سکه دیگر از دست نمی دهد. مسئله این است که برای دریافت مهریه باید از چه روش هایی استفاده کند و چه ضمانت اجراهایی با توجه به وضعیت مالی زوج قابل اعمال خواهد بود.
زن همچنان می تواند مطابق مقررات قانونی، برای شناسایی و توقیف اموال قابل توقیف زوج و وصول طلب خود اقدام کند.

5-10. جمع بندی حقوقی موضوع 14 سکه

در پاسخ به این پرسش که آیا قانون جدید مهریه را به 14 سکه محدود کرده است، باید گفت چنین قانونی تا تاریخ 11 آبان 1405 به تصویب نهایی و مرحله اجرا نرسیده است.
عدد 14 سکه در مصوبه مجلس به موضوع ضمانت اجرای وصول مهریه ارتباط داشت، نه تعیین حداکثر میزان مهریه یا حذف حق زن نسبت به مبالغ بیشتر. شورای نگهبان نیز به محدودکردن ضمانت اجرای ماده 3 به این عدد ایراد وارد کرده و بر ضرورت توجه به توانایی یا ناتوانی مالی بدهکار تأکید کرده است.
بنابراین، در حال حاضر نه مهریه های بیشتر از 14 سکه باطل شده اند و نه حق مطالبه آن ها از بین رفته است. تا زمان نهایی شدن و ابلاغ هرگونه اصلاح قانونی، مقررات فعلی از جمله ماده 22 قانون حمایت خانواده و قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی همچنان مبنای رسیدگی هستند.

قانون فعلی مهریه در ایران چه مقرراتی دارد؟

برای شناخت وضعیت حقوقی مهریه، باید به چند ماده مهم از قانون مدنی، قانون حمایت خانواده و قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی توجه کرد. این مقررات مشخص می کنند مهریه از چه زمانی به مالکیت زن درمی آید، چگونه تعیین می شود و در صورت خودداری مرد از پرداخت، چه راه هایی برای وصول آن وجود دارد.
1. ماده 1078 قانون مدنی؛ شرایط موضوع مهریه
مطابق این ماده، هر چیزی که مالیت داشته باشد و قابل تملک باشد، می تواند به عنوان مهریه تعیین شود. بنابراین، مهریه می تواند شامل سکه، وجه نقد، ملک، خودرو یا سایر اموال و حقوق مالی واجد شرایط قانونی باشد.
2. ماده 1080 قانون مدنی؛ تعیین مقدار مهریه
بر اساس این ماده، تعیین مقدار مهریه به توافق طرفین بستگی دارد. در نتیجه، زوجین می توانند با رضایت یکدیگر میزان مهریه را مشخص کنند و قانون مدنی عدد ثابتی را به عنوان حداکثر مهریه تعیین نکرده است.
3. ماده 1082 قانون مدنی؛ مالکیت زن بر مهریه
به موجب این ماده، زن به محض وقوع عقد مالک مهریه می شود و می تواند در آن تصرف کند. بنابراین، اصل حق مالی زن نسبت به مهریه از زمان عقد ایجاد می شود و برای مطالبه آن لازم نیست حتماً طلاق اتفاق افتاده باشد.
4. ماده 22 قانون حمایت خانواده؛ مقررات مربوط به 110 سکه
این ماده درباره مهریه های تا 110 سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن و نحوه اعمال مقررات قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی صحبت می کند. همچنین درباره مازاد بر این میزان، ملائت و توانایی مالی زوج را ملاک پرداخت قرار می دهد.
نکته مهم این است که ماده 22، تعیین مهریه بیشتر از 110 سکه را ممنوع نکرده است؛ بلکه درباره ضمانت اجرای وصول مهریه و شرایط آن مقرراتی وضع کرده است.
5. ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی؛ ضمانت اجرای عدم پرداخت
این ماده در صورت وجود شرایط قانونی، امکان بازداشت محکوم علیه مالی را پیش بینی می کند. با این حال، بازداشت بدهکار مالی خودکار و بدون بررسی شرایط قانونی نیست. وضعیت اعسار، توانایی مالی، درخواست های قانونی بدهکار و تصمیم مرجع قضایی در این زمینه اهمیت دارد.
آیا مرد می تواند درخواست تقسیط مهریه بدهد؟
بله. اگر مرد توانایی پرداخت یکجای محکوم به را نداشته باشد، می تواند مطابق قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به را مطرح کند. در صورت احراز شرایط قانونی، دادگاه ممکن است با توجه به وضعیت مالی او، حکم به تقسیط بدهی صادر کند.
البته پذیرش اعسار به معنای از بین رفتن اصل مهریه نیست؛ بلکه شیوه پرداخت آن با توجه به شرایط قانونی تعیین می شود.
در مجموع، قانون فعلی ایران اصل مالکیت زن بر مهریه و امکان مطالبه آن را به رسمیت شناخته است. آنچه در پرونده های مهریه اهمیت دارد، رعایت مقررات مربوط به مطالبه، اجرای حکم، شناسایی اموال و بررسی توانایی مالی زوج است.

آیا قانون جدید مهریه شامل ازدواج های قبلی هم می شود؟

یکی از پرسش های مهم پس از مطرح شدن طرح اصلاح قانون مهریه این است که اگر این طرح در آینده به قانون تبدیل شود، آیا فقط ازدواج هایی را در بر می گیرد که پس از تصویب قانون انجام می شوند یا ازدواج های قبلی نیز مشمول تغییرات خواهند شد؟
برای پاسخ به این سوال باید به متن نهایی قانون، زمان لازم الاجراشدن آن و مقررات مربوط به اجرای قوانین در زمان توجه کرد.
1. آیا مهریه ازدواج های قبلی با تصویب قانون جدید کاهش پیدا می کند؟
صرف تصویب یک قانون درباره نحوه اجرای مهریه به این معنا نیست که میزان مهریه های تعیین شده در ازدواج های قبلی تغییر می کند. مهریه ای که در زمان عقد به صورت معتبر تعیین شده، یک حق مالی برای زن ایجاد می کند و تغییر مقررات مربوط به اجرای محکومیت های مالی لزوماً به معنای کاهش اصل این حق نیست.
برای مثال، اگر زنی در سال های گذشته با مهریه 300 سکه ازدواج کرده باشد، صرف مطرح شدن طرح 14 سکه باعث نمی شود مهریه او به 14 سکه کاهش یابد.
2. آیا مقررات جدید می تواند بر نحوه وصول مهریه های قبلی تأثیر بگذارد؟
این موضوع به ماهیت مقررات جدید و متن نهایی آن بستگی دارد. باید میان مقرراتی که اصل یک حق مالی را تغییر می دهند و مقرراتی که شیوه اجرای آن حق را تنظیم می کنند، تفاوت قائل شد.
ممکن است قانون گذار در آینده مقرراتی درباره نحوه اجرای محکومیت های مالی وضع کند که بر پرونده های در جریان یا درخواست های جدید نیز اثر بگذارد؛ اما اینکه این مقررات دقیقاً شامل کدام پرونده ها و ازدواج ها شود، باید از متن نهایی قانون و احکام انتقالی آن مشخص شود.
3. آیا قانون جدید شامل پرونده های مهریه در حال رسیدگی می شود؟
نمی توان بدون بررسی متن نهایی قانون پاسخ قطعی داد. در صورت تصویب هرگونه اصلاح، باید مشخص شود قانون گذار درباره پرونده هایی که پیش از لازم الاجراشدن قانون تشکیل شده اند چه حکمی در نظر گرفته است.
همچنین باید میان پرونده ای که هنوز در مرحله مطالبه است، پرونده ای که حکم آن صادر شده و پرونده ای که عملیات اجرایی آن آغاز شده است، تفاوت گذاشت.
4. اصل عدم عطف به ماسبق شدن قوانین چه نقشی دارد؟
یکی از اصول مهم حقوقی، اصل عدم عطف به ماسبق شدن قوانین است. بر اساس ماده 4 قانون مدنی، اثر قانون نسبت به آینده است، مگر در مواردی که در خود قانون مقررات خاصی پیش بینی شده باشد.
با این حال، تشخیص اثر یک قانون جدید بر پرونده های قبلی همیشه صرفاً با استناد به این اصل امکان پذیر نیست؛ زیرا باید ماهیت حکم جدید، هدف قانون گذار و مقررات انتقالی آن نیز بررسی شود.
در نتیجه، تا زمانی که طرح اصلاح قانون مهریه به تصویب نهایی نرسیده و متن لازم الاجرای آن منتشر نشده است، نمی توان درباره شمول قطعی آن بر ازدواج های قبلی یا پرونده های جاری اظهارنظر کرد.
نتیجه این بخش: تغییر احتمالی مقررات مهریه را نباید به معنای کاهش خودکار مهریه ازدواج های گذشته دانست. اثر دقیق هر تغییر قانونی بر پرونده های قبلی، به متن نهایی قانون و مقررات مربوط به زمان اجرای آن بستگی دارد.

سوالات متداول درباره قانون جدید مهریه و 14 سکه

1. آیا مهریه در قانون جدید به 14 سکه محدود شده است؟
خیر. تا تاریخ 11 آبان 1405، طرح مربوط به 14 سکه هنوز به قانون لازم الاجرا تبدیل نشده است. ضمن اینکه موضوع اصلی مصوبه مجلس، ضمانت اجرای وصول مهریه بود، نه تعیین سقف برای میزان مهریه.
2. آیا تعیین مهریه بیشتر از 14 سکه ممنوع است؟
خیر. مطابق ماده 1080 قانون مدنی، میزان مهریه با توافق زوجین تعیین می شود و قانون مدنی سقف مشخصی برای آن تعیین نکرده است.
3. آیا مهریه های 100 یا 200 سکه ای باطل می شوند؟
خیر. صرف مطرح شدن طرح 14 سکه باعث بی اعتباری مهریه های بیشتر از این مقدار نمی شود. اصل حق زن نسبت به مهریه ای که به صورت معتبر تعیین شده، همچنان وجود دارد.
4. قانون فعلی درباره 110 سکه چه می گوید؟
ماده 22 قانون حمایت خانواده مصوب 1391، مقررات خاصی درباره مهریه تا 110 سکه و مازاد بر آن دارد. این ماده 110 سکه را سقف تعیین مهریه قرار نداده، بلکه در زمینه ضمانت اجرای وصول مهریه اهمیت دارد.
5. آیا مرد بابت مهریه بیشتر از 14 سکه بازداشت می شود؟
در حال حاضر مقررات قبلی اجرا می شوند. بازداشت بابت محکومیت مالی شرایط قانونی خاصی دارد و صرف بیشتر بودن مهریه از 14 سکه به تنهایی موجب بازداشت قطعی مرد نیست. وضعیت اعسار و توانایی مالی زوج نیز اهمیت دارد.
6. اگر مرد توانایی پرداخت مهریه را نداشته باشد چه می شود؟
مرد می تواند مطابق قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، دادخواست اعسار ارائه کند. در صورت احراز اعسار، دادگاه ممکن است با توجه به شرایط مالی او، پرداخت مهریه را تقسیط کند.
7. آیا زن می تواند تمام مهریه خود را مطالبه کند؟
بله. زن اصولاً می تواند تمام مهریه تعیین شده در عقد را مطالبه کند. نحوه وصول آن به مقررات قانونی و وضعیت مالی زوج بستگی دارد.
8. آیا شورای نگهبان قانون 14 سکه را تأیید کرده است؟
خیر. شورای نگهبان در 31 شهریور 1405 به بخش هایی از مصوبه مجلس، از جمله محدودکردن ضمانت اجرای ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی به 14 سکه، ایراد وارد کرد.
9. آخرین وضعیت طرح مهریه در مجلس چیست؟
بر اساس اعلام رئیس کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس در 10 آبان 1405، کمیته ای برای بررسی ایرادات شورای نگهبان و هیئت عالی نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام تشکیل شده است. پیشنهادهای اصلاحی قرار است پس از بررسی در کمیسیون، برای تصمیم گیری به صحن علنی مجلس ارائه شود.
10. آیا تغییرات احتمالی مهریه شامل ازدواج های قبلی هم می شود؟
این موضوع به متن نهایی قانون و مقررات انتقالی آن بستگی دارد. تا زمانی که طرح به قانون لازم الاجرا تبدیل نشده باشد، نمی توان درباره شمول قطعی آن بر ازدواج های قبلی اظهارنظر کرد.
11. آیا زن برای مطالبه مهریه باید طلاق بگیرد؟
خیر. مطابق ماده 1082 قانون مدنی، زن از زمان وقوع عقد مالک مهریه می شود و برای مطالبه آن لزوماً نیازی به طلاق ندارد.
12. آیا مهریه فقط باید سکه باشد؟
خیر. مطابق ماده 1078 قانون مدنی، هر چیزی که مالیت داشته و قابل تملک باشد، می تواند با رعایت شرایط قانونی موضوع مهریه قرار بگیرد؛ مانند وجه نقد، ملک، خودرو و سایر اموال واجد شرایط.

نتیجه گیری؛ آیا مهریه واقعاً به 14 سکه محدود شده است؟

موضوع 14 سکه مهریه یکی از مهم ترین بحث های حقوقی مربوط به خانواده در سال 1405 بوده است؛ اما برای درک درست آن باید میان اصل مهریه و ضمانت اجرای وصول آن تفاوت قائل شد.
بر اساس قانون مدنی، مهریه با توافق زوجین تعیین می شود و زن به محض وقوع عقد مالک آن خواهد شد. بنابراین، تعیین مهریه بیشتر از 14 یا حتی 110 سکه، به خودی خود ممنوع نیست و قانون فعلی نیز چنین سقفی را برای اعتبار مهریه تعیین نکرده است.
از سوی دیگر، ماده 22 قانون حمایت خانواده مصوب 1391 درباره نحوه اجرای مهریه تا 110 سکه و مازاد بر آن مقرراتی دارد. طرح اصلاح قانون مهریه که در شهریور 1405 در مجلس تصویب شد، به دنبال تغییر بخشی از این سازوکار و محدودکردن ضمانت اجرای ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی به 14 سکه بود؛ اما این مصوبه با ایرادات شورای نگهبان و هیئت عالی نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام روبه رو شد و برای اصلاح به مجلس بازگشت.
در نتیجه، تا تاریخ 11 آبان 1405، طرح 14 سکه هنوز به قانون لازم الاجرا تبدیل نشده است و مقررات فعلی همچنان مبنای رسیدگی به پرونده های مهریه هستند.
نکته اساسی این است که حتی در صورت تصویب اصلاحات جدید، باید متن نهایی قانون بررسی شود تا مشخص شود چه تغییراتی در ضمانت اجراهای وصول مهریه ایجاد شده است. صرف مطرح شدن عدد 14 سکه را نمی توان به معنای حذف مهریه های بیشتر از این مقدار یا از بین رفتن حقوق مالی زنان دانست.
بنابراین، پاسخ دقیق به سوال اصلی مقاله این است: در حال حاضر قانون مهریه را به 14 سکه محدود نکرده است؛ عدد 14 در قالب یک طرح اصلاحی درباره ضمانت اجرای وصول مهریه مطرح شده و این طرح هنوز مراحل قانونی نهایی شدن را طی نکرده است.