انتشار عکس یا فیلم دیگران بدون اجازه

تعداد بازدید 74 1405/07/11

مسئولیت حقوقی و کیفری انتشار عکس و فیلم دیگران بدون اجازه

گسترش شبکه های اجتماعی باعث شده انتشار عکس و فیلم افراد بدون اطلاع یا رضایت آنان به یکی از مسائل رایج در فضای مجازی تبدیل شود. انتشار تصویر یا فیلم یک شخص، به ویژه زمانی که خصوصی یا خانوادگی باشد، می تواند علاوه بر ایجاد مسئولیت مدنی، در شرایطی مسئولیت کیفری نیز برای منتشرکننده ایجاد کند.

آیا انتشار عکس و فیلم دیگران بدون اجازه جرم است؟

صرف انتشار هر تصویر یا فیلمی از دیگری، در همه شرایط عنوان مجرمانه واحدی ندارد و باید به نوع محتوا، نحوه انتشار، خصوصی یا عمومی بودن آن و آثار ایجادشده برای شخص توجه کرد.
مهم ترین مقرره در این زمینه ماده 745 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) است که متن آن از ماده 17 قانون جرایم رایانه ای ناشی شده است. مطابق این ماده، هر شخصی که از طریق سامانه های رایانه ای یا مخابراتی، صوت، تصویر یا فیلم خصوصی یا خانوادگی یا اسرار دیگری را بدون رضایت او و جز در موارد قانونی منتشر کند یا در دسترس دیگران قرار دهد، چنانچه این اقدام موجب ضرر یا عرفاً موجب هتک حیثیت شخص شود، قابل مجازات خواهد بود.
بنابراین برای تحقق این عنوان، خصوصی یا خانوادگی بودن محتوا، نبود رضایت، انتشار یا در دسترس قرار دادن آن و همچنین ایجاد ضرر یا هتک حیثیت، از موضوعات مهم در بررسی قضایی هستند.

مجازات انتشار تصویر یا فیلم خصوصی بدون رضایت

بر اساس ماده 745 قانون مجازات اسلامی، مرتکب می تواند به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از 66 میلیون تا 500 میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم شود. مبالغ جزای نقدی این ماده در سال 1403 اصلاح شده اند.
البته تعیین عنوان اتهامی و مجازات نهایی، به شرایط پرونده و محتوای منتشرشده بستگی دارد و نمی توان صرفاً با مشاهده یک تصویر یا فیلم، بدون بررسی سایر عناصر قانونی، درباره جرم بودن رفتار اظهار نظر قطعی کرد.

اگر عکس یا فیلم دستکاری یا تحریف شده باشد

موضوع زمانی جدی تر می شود که تصویر یا فیلم شخص تغییر داده یا تحریف شده و سپس در فضای مجازی منتشر شود.
ماده 744 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) انتشار تصویر، فیلم یا صوت تغییر یافته یا تحریف شده را در صورتی که عرفاً موجب هتک حیثیت شخص شود، جرم انگاری کرده است. در صورت مستهجن بودن تغییر یا تحریف نیز قانون حکم شدیدتری مقرر کرده است.
برای مثال، ساختن یک تصویر جعلی از شخص، تغییر محتوای یک فیلم یا دستکاری تصویر به نحوی که موجب لطمه به حیثیت او شود، می تواند مشمول مقررات این ماده قرار گیرد.

انتشار عکس در اینستاگرام و شبکه های اجتماعی

انتشار تصویر یا فیلم در شبکه های اجتماعی نیز در صورت وجود شرایط قانونی، می تواند مشمول مقررات جرایم رایانه ای باشد. بنابراین عمومی بودن یک صفحه یا امکان دسترسی تعداد زیادی از کاربران به محتوا، به خودی خود موجب از بین رفتن مسئولیت منتشرکننده نمی شود.
به خصوص در مورد تصاویر خصوصی و خانوادگی، رضایت صاحب تصویر اهمیت اساسی دارد و انتشار بدون رضایت، در صورت تحقق سایر شرایط ماده 745، می تواند موجب مسئولیت کیفری شود.

آیا عکس عمومی هم بدون اجازه قابل انتشار است؟

باید میان عکس خصوصی و عکس یا فیلمی که در یک فضای عمومی تهیه شده تفاوت قائل شد. ماده 745 به طور مشخص از «صوت یا تصویر یا فیلم خصوصی یا خانوادگی یا اسرار دیگری» صحبت می کند؛ بنابراین نمی توان حکم این ماده را بدون بررسی شرایط، به هر تصویر معمولی که از شخصی در فضای عمومی گرفته شده تعمیم داد.
با این حال، عمومی بودن محل تهیه تصویر به معنای آن نیست که هر نوع استفاده از تصویر شخص در هر شرایطی فاقد مسئولیت حقوقی باشد. اگر انتشار تصویر با عناوین دیگری مانند هتک حیثیت، تحریف یا انتساب مطالب خلاف واقع همراه شود، ممکن است مقررات کیفری دیگری نیز مطرح شود.

مسئولیت مدنی منتشرکننده

مسئولیت منتشرکننده تنها به مجازات کیفری محدود نمی شود. در صورت وارد شدن خسارت مادی یا معنوی، امکان طرح ادعای جبران خسارت نیز با توجه به شرایط قانونی پرونده وجود دارد.
به همین دلیل، شخصی که بدون مجوز تصویر یا فیلم دیگری را منتشر کرده و از این طریق موجب آسیب به حیثیت، موقعیت اجتماعی یا حقوق او شده است، ممکن است علاوه بر مسئولیت کیفری، با ادعای جبران خسارت نیز مواجه شود.

اگر عکس یا فیلم بدون اجازه منتشر شد چه اقدامی باید انجام داد؟

در چنین شرایطی، حفظ ادله اهمیت زیادی دارد. بهتر است پیش از حذف شدن محتوا، از صفحه، لینک، نام کاربری، تاریخ انتشار، پیام ها و سایر اطلاعات مرتبط مستندات لازم تهیه شود.
در صورت وجود شرایط قانونی، فرد می تواند از طریق مراجع صالح نسبت به پیگیری موضوع اقدام کند. در پرونده های مرتبط با فضای مجازی، بررسی فنی ادله و نحوه انتشار محتوا نیز می تواند در اثبات موضوع اهمیت داشته باشد.

جمع بندی

انتشار عکس یا فیلم دیگران بدون اجازه، به ویژه در مورد تصاویر خصوصی و خانوادگی، می تواند در صورت تحقق شرایط مقرر در قانون موجب مسئولیت کیفری شود. همچنین در صورت ورود خسارت، مسئولیت مدنی و مطالبه خسارت نیز قابل بررسی است. بنابراین پیش از انتشار تصویر یا فیلم متعلق به دیگران، باید به ماهیت محتوا، رضایت شخص و آثار احتمالی انتشار آن توجه کرد.